Thursday, October 2, 2008

हिरा......

माझ्या गांवातील लोकांना हे नांव नवीन नाही. मी पाहिलेल्या अनेक व्यक्तींपैकी हा एक...जगावेगळा.
हिरा...सध्या काय करतो माहित नाही. त्यावेळी म्हणजे दहा वर्षांपूर्वी तो जेमतेम चाळीशीचा असावा पण सारं गांव त्याला एकेरी नावानं हाक मारायचं कारण तो कुणालाच कधी परका वाटला नाही. हिरा आठवला कि गावातील प्रत्येकाला स्वत:चं बालपण आठवतं. सातारा जिल्ह्यातील सर्वात जुनी नगरपालिका असणारं माझं गांव. गावातल्या गल्ली बोळातून नगरपालिकेचा गाडा ओढत, कचरा गोळा करत गावाची स्वच्छता करणारा एक सफाई कामगार...एक अवलिया...हिरा.
"हिरा आठवतोय का?" म्हणताक्षणी माझ्यासारख्या बय्राच जणांना त्याचं मूर्त स्वरूप नजरेसमोर येतं. उंचीने बुटकासा,काळा-सावळा वर्ण,जाड मिशांचे आकडे वळवलेले,डोक्यावर कसातरी बांधलेला फेटा. कायम एकच पोशाख.अंगात बंडी, बंडीवर घातलेले काळ्या रंगाचे हाफ जॅकेट. खाली कळकटलेले धोतर ज्याला पांढरा रंग होता असे सांगावे लागेल. असलीच तर पायात चप्पल. कचय्रात सापडलेले वेगवेगळे मणी एकत्र ओवून त्यांची गळ्यात घातलेली माळ. त्या माळेच्या मध्यभागी ओवलेला एक दात. पाचही बोटात वेगवेगळ्या अंगठया अर्थात सर्व नकली असलेल्या. असा हिराचा एकंदर पेहराव असायचा. त्याला महिन्यातून कधीतरी धुलाईसुद्धा असायची. गावातल्या आया-बायांना त्यांची चिल्ली-पिल्ली दमवायला लागली कि त्यांना नेहमी हिराची आठवण व्हायची. एखादी माऊली पोटच्या पोराच्या पाठीत धपाटा घालून म्हणायची,"थांब! हिरा आला कि तुला त्यालाच देऊन टाकते." असं म्हणताक्षणी पोरगं सुतासारखं सरळ व्हायचं. रस्त्यानं हिरा जाऊ लागला म्हणजे रस्त्यावरची शेंबडी पोरं एका ढेंगत आपलं घर गाठायची. कदाचित एखादं त्याच्या हातात सापडायचं आणि हिरा त्याला हाSSS करून डोळे मोठे करायचा आणि त्या पोराच्या रडण्यानं साय्रा आळीला कळायचं हिरा आलाय...
पहिल्या-पहिल्यांदा मी ही त्याला घाबरायचो नंतर सराव झाला. थोडं मोठं झाल्यावर लहान वात्रट पोरांच्य हाताला धरून त्याच्यासमोर उभं करायला लागलो. पण मला राहून-राहून एका गोष्टीचं कायम आश्चर्य वाटत रहायचं कि लहान मुलांना रोज-रोज घाबरवण्याच्या खेळाचा हिराला कंटाळा येत नसेल का? एक मात्र जाणवायचं,हिरानं डोळे कितीही मोठे केले तरी त्यात रागापेक्षा कारूण्यच जास्त ठासून भरलेलं असायचं. जे मोठयांना दिसायचं पण लहानांना ओळखता येत नव्हतं. रोज तिन्हीकाळ हिरा कायम तरर्र् असायचा त्यमुळे मुळात लाल असलेले त्याचे डोळे तांबरलेले दिसायचे. कधी चुकून त्याच्याशी संवाद साधला तर त्याचे कोल्हाटी हेल कानाला वेगळेच वाटायचे. कधी हिरा गावातील तुंबलेल्या गटारातील घाण हाताने काढताना दिसायचा आणि कधी 'जास्त झाली' तर त्याच गटाराशी एकरूप झालेला दिसायचा. गावाची घाण काढताना हिराला दारूरूपी औषधाची गरज भासत असावी असे वाटते. ऐन पावसाळ्याच्या तोंडावर अनेक मुलं हिराच्या घरी जायची कारण हिरा मस्तपैकी भोवरे बनवून देत असे. बैलांच्या शिंगापासून केलेले वेगवेगळ्या प्रकारचे भोवरे कित्येक वर्ष टिकत असत.
हिराला कुणाशीही काहीही देणंघेणं नव्हतं. हिरा आपल्याच मस्तीत जगत असायचा. जमाना बदललाय. सर्वकाही इन्स्टंट झालयं. आजकाल लहान मुलं स्वत:च्या आई-बापालाच काय डायनोसॉरला सुद्धा घाबरत नाहीत. आत्ता हिरा कुठं हरवलाय. त्याचा मुलांना घाबरवण्याचा धंदा अजून तेजीत आहे का? कुणास ठाऊक......

Thursday, June 26, 2008

रहिमतपूर....बालपणीचा उन्हाळा म्हणजे....

सकाळी ऊन्हे डोळ्यावर येयीपर्यंत काढलेली झोप...
विहिरीवर जाऊन मनसोक्त पोहण्याचा घेतलेला आनंद...
पोहून येताना खाल्लेले पाडाचे आंबे...
कडक ऊन्हात मार्केट यार्डवर क्रिकेट्च्या मॅचेस्...
संध्याकाळी चौकातल्या मारुतीच्या कट्ट्यावर बसलेला अड्डा...पिच्चरचे प्लॅन्स...
रात्री अंगणात ओळीने टाकलेली अंथरूणे...रंगलेल्या गप्पा...यात्रा...
देवाला पोळ्यांचा नैवेद्य...
छबिन्याच्या रात्री काढलेली सोंगे...पालखीवर उधळलेला गुलालाचा रंग...
पहाटे तारवटल्या डोळ्यांनी पाहीलेला तमाशा...
मामाकडून खाऊसाठी मिळालेले पैसे...
त्यातून घेतलेली गारीगार,कलिंगडे,काकड्या...
जत्रेत वाजवलेल्या पत्र्याच्या शिट्ट्या...
दोन्ही काटे एकाच चावीने फिरणारी नकली घड्याळे...
एकच काडी वरखाली करुन फोटो दाखवणारा कॅमेरा...
पहिल्या ओळीत बसून पाहिलेला दुपारचा तमाशा...
चार-चार विजारी घातलेल्या प्रधानाला आसुडाने फोडून काढणारा राजा...
शिट्टी न येता सुद्धा तोंडात बोटे घालून केलेले फूफू...
नमन,गवळण,वग.....कुस्तीचा फड...
बत्ताशावर केलेली पहिली कुस्ती...
मातीला पाठ टेकल्यावर डोळ्यात आलेले पाणी...
मित्राने दिलेला धीर...
पाहुण्यांची चहादारी...वशाटाचा फर्मास मेनू...
खास यात्रेला आलेल्या मुंबईच्या चाकरमान्यांच्या पोरी...
मागे मागे पोरांच्या चकरा...
फिरत्या सिनेमाच्या पडद्याच्या दोन्ही बाजूस बसून पाहिलेले मराठी सिनेमे...नुस्ती धमाल...
आणि पुढील महिनाभर नुस्त्या धुंद आठवणी...
आठवणी विसरू म्हंटले...तरी कधीही न विसरता येणाय्रा...

Thursday, June 12, 2008

रहिमतपूर...म्हणजे काय?

काय सांगू माझ्या गावाची माहिती?
माहितीपेक्षा महती फार मोठी आहे.

रहिमतपूरचे पाणी काही औरच आहे, भाऊ...आहात कुठे...
रहिमतपूर म्हणजे...

कवि गिरिश यांच्या कवितेची दरवळ...
चौकातल्या मारूतीचा किर्तन सोहळा...
कोजागिरिची धुंद रात्र सरता सरता फुलपाखरू झालेले मन...
माळावर हुकलेले क्रिकेटचे शॉट...
आषाढीला केलेला विठ्ठल रखुमाईचा गजर...
चौंडेश्वरी पुढे फोफाट्यात बसून खाल्लेला भंडाय्राचा प्रसाद...
बैलगाड्यांच्या शर्यतीवेळी ठोकलेल्या आरोळ्या...
राम जन्मावेळी खाल्लेला सुंठवडा...
जैन मंदिरात चोरून केलेला प्रवेश...
आणि पकडल्यावर खाल्लेला मार...
उन्हाळा-दिवाळीत रोज रात्री 'प्रभात' मधे पाहिलेला सिनेमा...
रोज सकाळी न चुकता भेटावेसे वाटणारे 'हिन्द्-वाचनालय्'...
संध्याकाळी जोतिबाच्या माळावर मारलेला फेरफटका...
स्वातंत्र्यदिनाला गांधी चौकात पावसात भिजत खेळ्लेला लेझिम...
चंद्रागिरिवर काढलेली सहल...
ब्रम्हपुरीच्या यात्रेला जाताना वाटेत पाडलेल्या चिंचा...
चोरून खाल्लेल्या काकड्या,कलिंगडे...
आणि बरेच काही...

रहिमतपूर...आनंद दिपोत्सवाचा...

कोजागिरीची मौज न्यारी...बेधुन्द होई दुनिया सारी...सालाबादप्रमाणे यावर्षीसुद्धा एक आगळी वेग़ळी कोज़ागिरी अनुभवायला मिळाली. यावर्षी गर्दीचा उच्चांक गाठला गेला. 'अर्थशून्य वाटे मज हा कलह जीवनाचा' विसरलो. तसा उशीराच पोचलो त्या रात्री, पण रात्रीचा दिवस झालेला पाहिला.हत्तीने सोंड उंचावून स्वागत केले. मोरांग्यांनी आपल्या नृत्यचापल्ल्याने दिलखुश करुन टाकले. 'आम्ही आनंदयात्री' च्या वाद्यवृंदाने प्रवासाचा शिणवटा पळवून लावला. कठपुतलीचा 'हा खेळ बाहुल्यांचा' पाहून पोट फाटेपर्यंत हसलो. 'जनार्दन सोंगी व भारुड मंडळाच्या' चावट चिमट्यांना शिट्ट्या मारून दाद दिली. झांझ पथकाच्या ठेक्यावर झिंग येयीतोवर नाचलो. भजनाच्या भजनी लागून भक़्तिरसात रममाण झालो. रोकडेश्वरापुढे नतमस्तक झालो. मधेच रजतदुग्धाचा रसास्वाद घेतला. 'ज्ञानवर्धिनी'च्या रांगोळ्या डोळ्यात साठवून घेतल्या. पहाटे कधीतरी निद्रेने पाश टाकले. धुंदी अजुनही उतरली नाही...माझी आणि जमलेल्या सर्वांचीच...

रहिमतपूर...पाऊस काय म्हणतोय्...

मित्रा!कंटाळलास का रे रोजच्या रुटिनला? दोन दिवस ऑफिसला दांडी मार. सरळ गावी ये. मी पोचलोय इथे. उतरताच हलक्या सरींनी तुझे स्वागत करीन. चालताना हळू चाल,घसरशील नेहमीसारखा, रस्ते निसरडे झालेत गावचे. स्टँडवर उतरून तसाच चौकात जा. मस्त गरम गरम भजी प्लेट घे,पार्सल! घरी जा. सगळे खुश होतील,दिवस मस्त जाईल तूझा. मी मात्र दिवसभर आनंदात बरसत राहीन. दुसय्रा दिवशी माझा बहर ओसरेल,तू बाहेर पड. रस्त्यात पाणी साचलेल्या डबक्यात एखादी उडी मार,शेजारून जाणाय्राला भिजव. वेडा म्हणतील तूला,पण तू लक्ष देऊ नकोस. गावात फिर, माळावर जा, फुटबॉल खेळ, चिखलात लोळ. रस्त्त्याकडेच्या पाटात हात-पाय धू. दुपारी शेतावर जा. मऊ ढेकळांच्या पायाला गुदगुल्या करून घे. मातीचा सुगंध नाकात भरून घे. कागदाच्या नावा करून पाण्यात सोड. मी येतोच तेवढ्यात! पोत्याची खोळ करुन आंब्याखाली बस. मी थांबत नाही असे दिसताच घरी चालू लाग. घरी शेगडी पेटवून शेंगा,भातवड्या भाज. खाता खाता पत्र्यावर होणारा माझा आवाज कानात साठव. रात्री उबदार गोधडीत झोपी जा. सकाळीच निघ. माझे अश्रू अनावर होतील. तू त्यात मनसोक्त भिजून घे......फ्रेश होशील.....